Buku Seni Budaya Jilid 1 Kelas 10 SMK

Materi Seni Budaya Jilid 1

Pengantar Direktur Pembinaan SMK .................................................. i
Pengantar Penulis ............................................................................... ii
Daftar Tim Penyusun dan Nara Sumber ............................................. iii
Daftar Isi ............................................................................................. iv
Lembar Pengesahan ........................................................................... viii
Peta Kompetensi ................................................................................. ix JILID 1

BAB I. DASAR-DASAR
1. Pengertian Kebudayan dan Seni ............................... 1
1.1. Pengertian Kebudayaan ..................................... 1
1.2. Pengertian Seni .................................................. 10
1.3. Sifat Dasar Seni .................................................. 11
1.4. Struktur Seni ....................................................... 12
1.5. Pengertian Nilai Seni ......................................... 13
1.6. Pengertian Ekspresi............................................ 14
1.7. Pengertian Genre/Fungsi Seni ........................... 14
1.8. Pengertian Apresiasi........................................... 17

BAB II. SENI MUSIK
2. Mengapresiasikan Karya Seni Musik ....................... 24
2.1. Pengertian Musik ............................................... 24
2.2. Sistem Nada ...................................................... 25
2.2.1. Awal Terbentuknya Sistem Nada
Diatonis ................................................... 25
2.2.2. Titi Laras Pentatonik ............................... 26
2.3. Musik Klasik.... .................................................... 29
2.3.1.1. Zaman Pertengahan................. 29
2.3.1.2. Zaman Renaisance .................. 30
2.3.1.3. Zaman Barok ............................ 30
2.3.1.4. Zaman Rokoko ......................... 31
2.3.1.5. Zaman Klasik............................ 32
2.3.1.6. Zaman Romantik ...................... 37
2.3.1.7. A. Zaman Abad 20 .................... 39
B. Musik Jazz ............................ 40
2.4. Musik Tradisi Indonesia ...................................... 41
2.4.1. Musik Betawi .......................................... 41
2.4.2. Musik Bali ................................................ 47
2.4.3. Gamelan.................................................. 49
2.4.4. Angklung ................................................. 58
2.5. Musik Non Barat ................................................ 71
2.5.1. Musik Afrika............................................. 71
2.5.2 Musik India ............................................. 72
2.5.3. Alat Musik Tiongkok dan Jepang ............ 73
2.5.4. Alat Musik Kultur Tinggi Timur
Tengah dan Kultur Tinggi Yunani............ 73
2.6. Ekspresi Melalui Kegiatan Bermusik
2.6.1. Vokal ....................................................... 75
2.6.1.1. Asal Usul Vokal .......................... 75
2.6.1.2. Jenis Pernafasan ....................... 76
2.6.1.3. Wilayah Suara ............................ 77
2.6.2. Tangganada ............................................ 79
2.6.2.1 Tangganada Diatonis Mayor ....... 79
2.6.2.2 Tangganada Diatonis Minor ........ 82
2.6.2.3 Akor ............................................ 83
2.6.2.4 Cara Menentukan Akor Dalam
Sebuah Lagu ............................... 85
2.6.3. Penerapan akor pada Instrumen
Keyboard ................................................. 87
2.6.3.1 Mempelajari Tombol-tombol
Keyboard ..................................... 88
2.6.3.2 Mempraktikan dengan Lagu........ 94
2.6.4. Teknik Memainkan Gambang Kromong.. 122
2.6.5. Teknik Memainkan Gamelan .................. 130
2.6.6. Teknik Memainkan Kacapi ...................... 137
2.6.6.1 Kacapi Fungsi Hiburan ................ 137
2.6.6.2 Teknik Petikan Kacapi ................ 143
2.6.6.3 Mempraktikan Memetik Kacapi
Dengan Cacarakan ..................... 144

JILID 2
BAB III. SENI TARI
3. Mengapresiasikan Karya Seni Tari ........................... 158
3.1. Pengertian Seni Tari ........................................... 158
3.2. Unsur Pokok Tari ................................................ 161
3.2.1 Gerak ..................................................... 161
3.2.2. Motif Gerak Tari ..................................... 164
3.2.3. Motif Gerak Tari Berpasangan
Atau Kelompok ....................................... 169
3.2.4. Ruang .................................................. 169
3.2.5. Tenaga .................................................. 175
3.2.6. Ekspresi ................................................. 176
3.2.7. Iringan Tari ............................................. 177
3.3 Unsur Komposisi Tari.... ..................................... 178
3.4. Penjiwaan Dalam Tari ........................................ 181
3.5 Pembelajaran Apresiasi Tari............................... 182
3.5.1. Kegiatan Apresiasi Tari ........................... 183
3.5.2. Pembelajaran Kreativitas ........................ 184
3.6. Tari Berdasarkan Konsep Garapan .................... 187
3.6.1. Tari Tradisional ...................................... 187
3.6.1.1. Tari Primitif ................................ 189
3.6.1.2. Tari Rakyat ............................... 190
3.6.1.3. Tari Klasik ................................. 194
3.6.2. Tari Non Tradisional ................................ 195
3.7. Tari Berdasarkan Orientasi Peran Fungsi ..........
Di Masyarakat .................................................. 197
3.7.1. Tari Upacara .......................................... 197
3.7.1.1. Tari Adat ................................... 197
3.7.1.2. Tari Agama ............................... 212
3.8. Tari Berdasarkan Orientasi Artistik ..................... 214
3.8.1. Tari Balet ................................................. 214
3.8.2. Musical Dance......................................... 216
3.9. Fungsi Tari ....... .................................................. 216
3.9.1. Tari Sebagai Sarana Upacara................. 217
3.9.2. Tari Sebagai Sarana Hiburan.................. 219
3.10.Produksi Tari... .................................................. 221
3.11.Dasar Pijakan .................................................. 222

BAB IV. SENI TEATER
4. Sejarah Teater .............................................................. 228
4.1 Mengapresiasikan Karya Seni Teater................. 228
4.2. Pengertian Teater ............................................... 229
4.2.1. Bentuk Teater Indonesia
Berdasarkan Penduduknya ..................... 230
4.2.2. Fungsi-fungsi Teater Rakyat ................... 232
4.3. Seni Peran .......................................................... 234
4.4. Akting.. ................................................................ 236
4.5. Gaya Akting... ..................................................... 239 4.6. Beberapa Istilah Dalam Teater .............. ............ 240
4.7. Unsur-unsur lakon Teater....................... ............ 241
4.8. Unsur-unsur Pementasan....................... ............ 242
4.9. Naskah Drama ................................................... 255
4.9.1. Struktur Naskah Drama........................... 256
4.9.2. Struktur Dramatik .................................... 257
4.9.3. Pembuatan Naskah................................. 257
4.10. Penyutradaraan ............................................. 258
4.10.1. Pengertian Sutradara .............................. 259
4.10.2. Tugas Sutradara ..................................... 259
4.10.3. Tipe Sutradara............................. ........... 260
4.10.4. Cara Penyutradaan..................... ............ 260
4.11. Teknik Tata Panggung ................................... 261
4.12. Tata Pentas.................................................... 263
4.13. Manajemen Produksi
Pertunjukan Teater......................................... 264
4.13.1 Tahapan Manajemen.. ........................ 264

BAB V. SENI RUPA
5.1. Pengantar Seni Rupa ......................................... 288
5.1.1. Seni Murni................................... ............ 290
5.1.2. Desain......................................... ............ 291
5.2. Dasar-dasar Seni Rupa ...................................... 295
5.2.1. Unsur-unsur Seni Rupa........................... 295
5.2.2. Prinsip Penyusunan Karya Seni
Rupa........................................................ 305
5.3. Apresiasi Karya Seni Rupa ................................. 310
5.3.1. Pengertian dan Fungsi Apresiasi ............ 310
5.3.2. Aliran-Aliran Dalam Seni Rupa.... ........... 311
5.3.3. Aspek-Aspek Penilaian Dalam
Apresiasi Karya Seni ............................... 317
5.4. Pameran Karya Seni Rupa ................................. 320
5.4.1 Kegunaan Pameran Seni Rupa
di Sekolah................................... ............ 320
5.4.2. Jenis-jenis Pameran................................ 320
5.4.3. Manfaat Pameran Seni Rupa
di Sekolah.................................... ........... 321
5.4.4. Syarat-syarat Penyelenggaraan Pemeran Seni Rupa di Sekolah... ........... 322
5.5. Ragam Hias Nusantara........................... ........... 323
5.6. Ekspresi Melalui Kreasi Seni Kriya......... ............ 326
5.7. Seni Kriya Batik....................................... ........... 327
5.7.1 Alat dan Bahan Batik............................... 331
5.7.2 Berkreasi Batik............................ ............ 341
5.8. Seni Kriya Ikat Celup(Tie Dye) ................ .......... 349
5.8.1 Kreasi Teknik Celup Ikat.............. ........... 350

BAB VI WIRAUSAHA
6.1. Usaha Kecil......................................................... 358
6.2. Menjadi Wirausaha Penyelenggaraan
Pertunjukan Musik..................................... ......... 360
6.3. Penata Musik Film/Sinetron/Kartun.......... .......... 364
6.4. Proses Manajemen Produksi Teater........ .......... 366
6.5. Kewirausahaan Dalam Seni Rupa...... ................ 369
6.6. Wirausaha Penyelengaraan Pameran
Seni Rupa................................................. .......... 371

DAFTAR PUSTAKA ……………………………………………………..
GLOSARI …………….……………………………………………. ...
DAFTAR GAMBAR & DAFTAR TABEL ………………………………